„Katia Kabanowa” Janaczka na kopenhaskiej scenie

Na scenie teatru operowego w Kopenhadze można w chwili obecnej oglądać nową inscenizację „Katii Kabanowej” Leosza Janaczka, czeskiego kompozytora żyjącego w latach 1854-1928.

„Katia”, jedna z jego późnych oper, napisana w latach 1919-21, grywana jest obecnie stosunkowo często, jest teraz moda na Janaczka, jego muzyka jest bowiem zarówno nowoczesna, jak i tradycyjna, a opery są nie za długie i nie wymagają zbyt wiele od widza. Osobiście zawsze odczuwam swojego typu niedosyt w stosunku do oper Janaczka, które wydają mi się niezbyt dopracowane dramatycznie.

Leosz Janaczek

Tak też i „Katia”, która w zasadzie jest operą jednoosobową, należy w całości do Katii, to właściwie tylko główna bohaterka daje się nam poznać, jako kobieta uwięziona i zaplątana w społeczne i moralne konwencje panujące wokół. Wszystkie inne postacie wokół Katii, to rodzaj szybkich szkiców do bardzo niepełnych portretów. Nawet ukochany Katii, Borys, nie ma żadnej większej arii, a scena miłosna pomiędzy nimi, moment, który aż prosi się o wspaniały duet, jest tak krótka, że trudno zrozumieć, dlaczego ma ona aż tak wielkie znaczenie dla dalszego rozwoju akcji. Scena burzy, skądinąd wspaniale orkiestrowana, jest też zbyt krótka i występuje za wcześnie w stosunku do dramaturgii trzeciego aktu.

Reżyser kopenhaskiego przedstawienie (skądinąd sprowadzonego z Anglii, jest to bowiem powtórzenie premiery z festiwalu w Glydenbourne), Damiano Michieletto, próbuje wybrnąć z problemów, jakie narzuca sama opera (wiele bardzo krótkich scen o różnorodnej treści), umieszczając całą akcję na prawie ogołoconej scenie z przesuwanymi, białymi ścianami i z białą kanapą jako jedynym meblem. Dodaje do tego wiszące z góry klatki dla ptaków, początkowo nieliczne, a w miarę upływu akcji, coraz to liczniejsze. W momencie końcowej katastrofy, którym jest samobójstwo Katii, wszystkie klatki spadają z wielkim hukiem na scenę. Symbolika jest czytelna bez trudu: Katia to uwieziony w klatce ptak, chcący się wyrwać z panujących małomiasteczkowych konwencji, w inny, lepszy, czy też bardziej uczuciowo subtelny, świat. Drugim elementem własnego reżyserskiego chowu jest wprowadzona postać anioła, który pojawia się tylko razem z Katią, aż do momentu, kiedy uosobienia zła i ograniczenia, teściowa Marfa Kabanowa, wyrywa mu pióra ze skrzydeł, tak jakby anioł był wielką kurą, którą Kabanowa zamierza ugotować na rosół.

Akcja opery oparta jest na dramacie zatytułowanym „Burza” rosyjskiego pisarza Aleksandra Ostrowskiego, a libretto napisał sam Janaczek. Akcja przypomina operę Szostakowicza „Lady Mackbeth mceńskiego powiatu”, na dodatek bohaterka tej ostatniej, też ma na imię Katarzyna i też zdradza męża fajtłapę z młodym parobkiem. W przeciwieństwie do Katii z opery Janaczka, subtelnej i zagubionej, Katarzyna z opery Szostakowicza popełnia morderstwo, by pozbyć się złego teścia. Ale i tak wszystko kończy się samobójstwem, też przez utopienie. Janaczkowi daleko jest do dramatyzmu Szostakowicza, choć czasowo obie opery nie są aż tak odlegle od siebie (opera Szostakowicza jest z roku 1934), różnią się one przede wszystkim muzyką: brutalny realizm Szostakowicza daleki jest bowiem od romantycznej nuty przenikającej dzieło Janaczka.

Przedstawienie kopenhaskie robi wielkie wrażenie zarówno dzięki wyśmienicie śpiewającej Giseli Stille w roli głównej, pięknie prowadzonej orkiestrze (dyrygował Michael Boder) i dobrze dobranym głosom pozostałych postaci: Petri Lindroosa w roli Dikoja (sąsiada) i Johanne Bock w roli teściowej. Gert Henning-Jensen w roli kochanka Borysa, wydaje się być dojrzały do emerytury. Inne postacie mają bardzo małe partie, wszyscy jednak śpiewają z zaangażowaniem, na dodatek po czesku, który to język jest znany najwyżej jednej ze śpiewaczek, Oldze Syniakovej w roli Varvary, przyjaciółki Katii.

Eva Maria Jensen
(zdjęcia Camilla Winther)

Udostępnij artykuł:

Facebook
Twitter

Warto przeczytać

For 550 år siden fødtes Nikolaus Kopernikus

Nikolaus Kopernikus (Mikołaj Kopernik – polsk, Nicolaus Copernicus – latin), født 19. februar 1473, Toruń, Polen, død 24. maj 1543, Frombork, Polen. Maleriet fra 1872 af Jan Matejko forestiller Nikolaus Kopernikus. Billedet hedder “Kopernikus Astronom eller Samtale med Gud”.

31. Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy w Kopenhadze

Znacie Jerzego Owsiaka? Znacie. Jest postacią, czy sam wie, czy tego nie wie, czy chce, czy tego nie chce, chrześcijańską (myślę, że nie musi wiedzieć, a nawet nie musi chcieć). Bo chrześcijaństwo to jest dzielenie się z tymi, którzy potrzebują. Owsiak, bez wzniosłej demagogii, upomina się właśnie o nich.
(Ks. Adam Boniecki, Tygodnik Powszechny)

130 lat emigracji polskiej w Danii

W 2023 roku mija 130 lat od przyjazdu z Galicji na duńskie wyspy Lolland i Falster pierwszych polskich pracowników sezonowych – głównie młodych dziewcząt. Miało to miejsce 18 kwietnia 1893 roku.