Z ciupy pod choinkę

Produkcja zabawek w więzieniach jest zjawiskiem charakterystycznym dla Danii. Na początku XX wieku na terenie Królestwa Duńskiego działało zaledwie 9 manufaktur zabawek. Zatrudnienie więźniów w przemyśle zabawkarskim nie tylko dawało zajęcie i fach. Wzrost produkcji zaspokajał rosnący popyt na zabawki i umożliwiał rozwój rodzimego biznesu.

Mijając dziś witryny sklepów z zabawkami trudno uwierzyć, że 100 lat temu w ojczyźnie klocków Lego działało tylko 9 firm produkujących zabawki. Były to małe zakłady pracy, które łącznie zatrudniały zaledwie 25 osób, w tym 16 rzemieślników bezpośrednio zaangażowanych w produkcję. Większość zabawek sprzedawanych wówczas w Danii pochodziła z Niemiec.

Nadzieją na zaspokojenie rosnącego popytu było wyszkolenie i zaangażowanie więźniów do produkcji zabawek. W 1905 roku weszła w życie ustawa nakładająca obowiązek pracy na osoby przebywające w zakładach karnych. Pionierem i pomysłodawcą przedsięwzięcia był inspektor więzienny w Więzieniu Zachodnim (Vestre Fængsel) – Stener Frederik Grundtvig (wnuk Nikolaia Frederika Severina Grundtviga – duńskiego pisarza i poety, protestanckiego pastora i teologa, historyka, filozofa, nauczyciela, polityka. NFS Grundtvig pamiętany jest głównie jako autor duńskich psalmów założyciel słynnych Uniwersytetów Ludowych.).

Przedsiębiorstwo ruszyło z kapitałem zakładowym wynoszącym 7 koron. Niewielka grupa więźniów, którzy ukończyli odsiadkę, weszła na podbój rynku, lecz ich więzienny interes nie odniósł sukcesów. Znaczący wpływ na rozwój współpracy przemysłu zabawkarskiego z więziennictwem miał Otto Larsen, który w 1916 stanął na czele założonej przez siebie Duńskiej Fabryki Zabawek S.A. (A/S Dansk Legetøjsfabrik). Firma znacznie zwiększyła obroty i zamówienia na pracę więźniów wzrosły, ale nadal miała trudności, by zdominować wąski rynek. Paradoksalnie dopiero II wojna światowa, pozbawiając konkurencję zasobów, stworzyła lepsze warunki rozwoju firmy.

Zabawki produkowane w więzieniach na zamówienie Dansk Legetøjsfabrik słynęły z wysokiej jakości. Kluczem do sukcesu przedsięwzięcia były: dobra znajomość rynku, potrzeb konsumentów, zmieniające się gusta oraz strategiczne działania szefa zarządu firmy, Richarda Mandemarka.

Produkcja drewnianych zabawek w Więzieniu Zachodnim dla Duńskiej Fabryki Zabawek zakończyła się w czerwcu 1977 r. Drewniane zabawki nie mogły konkurować z produkowanymi masowo zabawkami z tworzyw sztucznych. Ponadto wielu więźniów wolało uczestniczyć w edukacji zamiast produkować zabawki.

Fængselslegetøj, czyli zabawki więzienne nadal krążą na rynku wtórnym jako przedmioty kolekcjonerskie. Można je nabyć na pchlich targach, genbrugach, czy dużych targach antyków organizowanych cyklicznie, m.in. w centrum wystawowym Bella Center. Ceny kolekcjonerskich zabawek zaczynają się od około 400 kr. Wartość przedmiotów wyznacza się na podstawie roku produkcji i ich stanu. Wśród najpopularniejszych zabawek znaleźć można zwierzęta zaprzęgowe, wozy, pojazdy samochodowe i kolejki szynowe, a także domki dla lalek z precyzyjnie wykonanymi meblami i wyposażeniem.

Nostalgia za drewnianymi, starannie wykonanymi przedmiotami powraca i dziś świadomi konsumenci coraz chętniej sięgają po rzemieślnicze zabawki z surowców przyjaznych dla środowiska, takich jak drewno, skóra, tkaniny naturalne. Nie bez znaczenia jest też kraj pochodzenia i produkcji nabywanych towarów.

Może zatem, wybierając prezenty bożonarodzeniowe dla swoich pociech, wnuków, siostrzeńców i bratanic czy znajomych dzieciaków, pomyślmy o tym, czy zabawka, która posłuży im kilka lat to starannie wykonany przedmiot rzemieślniczy czy tani plastykowy gadżet, który skończy swój żywot na śmietniku. Bo jeśli to przedmiot „z duszą”, starannie wykonany i zaprojektowany, to za kilkanaście lat ma szansę nabrać wartości kolekcjonerskiej albo przetrwa jako cenna pamiątka z dzieciństwa.

Patrycja Skłodowska-Kocewiak

IP 107 2019

Udostępnij artykuł:

Facebook
Twitter

Warto przeczytać

For 550 år siden fødtes Nikolaus Kopernikus

Nikolaus Kopernikus (Mikołaj Kopernik – polsk, Nicolaus Copernicus – latin), født 19. februar 1473, Toruń, Polen, død 24. maj 1543, Frombork, Polen. Maleriet fra 1872 af Jan Matejko forestiller Nikolaus Kopernikus. Billedet hedder “Kopernikus Astronom eller Samtale med Gud”.

31. Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy w Kopenhadze

Znacie Jerzego Owsiaka? Znacie. Jest postacią, czy sam wie, czy tego nie wie, czy chce, czy tego nie chce, chrześcijańską (myślę, że nie musi wiedzieć, a nawet nie musi chcieć). Bo chrześcijaństwo to jest dzielenie się z tymi, którzy potrzebują. Owsiak, bez wzniosłej demagogii, upomina się właśnie o nich.
(Ks. Adam Boniecki, Tygodnik Powszechny)

130 lat emigracji polskiej w Danii

W 2023 roku mija 130 lat od przyjazdu z Galicji na duńskie wyspy Lolland i Falster pierwszych polskich pracowników sezonowych – głównie młodych dziewcząt. Miało to miejsce 18 kwietnia 1893 roku.